Galefás

Xogo. Árbores do CEIP Campolongo

2011-04-25T01:57:00.000-07:00

aparte de coñecer as árbore do colexio, tamén se poden aprender algunhas curiosidades sobre as árbores en xeral.

Hablad Gallego

2010-09-26T00:31:00.000-07:00

A escola do colonizado

2010-03-07T13:10:00.001-08:00

Cómo se transmite a herdanza dun povo? Pola educación que dá aos seus fillos, e pola língua, celeiro maravilloso incesantemente arrequecido por novas experiéncias. As tradicións e adquisicións, os costumes e as conquistas, os feitos e os actos das xeracións precedentes, son así legados e inscritos na história.
Ora, a grande maioría dos cativos colonizados vive na rua. E o que tiver a sorte de ser recibido nunha escola, non se salvará na sua nacionalidade: a memória que se lle ofrece non é a do seu povo. A história que se lle ensina non é a sua. El chegará a saber quen foi Colbert ou Cronwell, mais non quen foi Khaznadar(1); quen foi Jeanne d"Arc, mais non quen foi Khaena(2). Terá a sensación de que todo aconteceu en calquer lugar, agás no seu país. O seu país e máis il mesmo son irreais, ou só existen en referéncia a un outro calquera; en referéncia ao que il non é: ao cristianismo, que non é a sua relixión; ao Oucidente, que se pecha diante dil nunha liña tanto máis lonxíncua canto que é imaxinária. Os libros fálanlle dun universo que en nada relembra o seu: o rapaz chámase Quim e a rapariga Maria; nos seráns de inverno, Quim e Maria voltan prá casa por camiños cubertos de neve e detéñense a mercar castañas. Os mestres non son o representante do pai, non son o sustituto prestixioso e salvador como tódolos mestres do mundo: son intrusos. A transmisión non se realiza, nen do neno en relación ao mestre, nen -moitas veces, compre afirmalo- do mestre en relación ao neno: tudo isto, o neno sínteo perfeitamente. Un antigo compañeiro de escola confesoume que a literatura, a arte e a filosofía ficáranlle como seren cousas completamente estrañas, como pertenceren a un mundo que non era o seu: o mundo da escola. Compríralle unha longa estadía en Paris antes de poder entrar verdadeiramente nesas matérias.
Mais, mesmo cando a transferéncia se consegue realizar, ainda daquela comporta certos riscos: o mestre e a escola representan un universo demasiado diferente do universo familiar. En calquera dos casos, lonxe de preparar ao adolescente de xeito que il fique totalmente entregue nas suas proprias mans, a escola enxendra, no seu íntimo, unha dualidade definitiva.
A mantenta transcribin na sua literalidade este retrinco do libro de Memmi. Quero dicir que mantiven as específicas referéncias exemplificadoras dos seus asertos que, no noso contexto proprio, seguramente vos resultarán exóticas, e mesmo algunhas poden ser extemporáneas. Inda que sería moi doado, e ben podería tomarme esa licéncia para un simples artigo de xornal, non quixen sustituilas por outras máis acaídas e identificábeis na nosa realidade peculiar e no noso proprio universo vivencial. Preferín manter as que identifican o concreto contexto sociocultural vivido e retratado polo autor, tan aparentemente distante do noso: un país mediterráneo nordeafricán cando era colonia, stricto sensu, do Estado francés, no canto dunha fisterra atlántica subrepticiamente convirtida en "colonia interna" do Estado español -e máis, arestora, tamén da UE. Noutras verbas, preferin manter incólume, neste retrato da "escola do colonizado", a ostensíbel presencia dos dous elementos que integran toda definición, a saber, o xénero próximo e a diferencia específica. O xénero próximo éo o feito ou situación colonial -ou o "sistema", como prefire dicir Sartre. É o que temos en común padecermos Memmi e nós. A diferencia específica é, neste caso, dupla. Por unha banda, a que existe antre ser unha colonia externa ao estado metropolitán, cun estatus colonial esplícito, ou ser unha colonia interna ao proprio estado -ou supraestado- colonizador, e disfrazada cun estatus de "provincia" -con ou sen "autonomia" administrativa, que pouco máis ten. Por outra banda, a diferencia existente antre unha cultura arabo-bereber mediterrán e outra europea atlántica. Esta segunda diferéncia é ostensibel, e tododiós a percibe. En troques, a primeira resulta enganosa: o "disfraz" oculta a natureza da colonia "interna", de xeito que o proprio colonizado coida ser un membro normal da metrópole. Acontece coma no racismo, cando a sua vítima ten a mesma cór de pel ou carece de rasgos étnicos diferenciais manifestos. Eu adoito dicir que os galegos somos coma os negros nordeamericanos, coa desventaxa, para a nosa desalienación, de que cando o negro se observa nun espello decátase de que o é -e nós, naturalmente, non.
De xeito que eu convídovos a ler o retrinco de Memmi na sua literalidade e facéredes, logo, as oportunas sustitucións nas referéncias concretas que atinxen ás diferencias específicas antre o caso tunesino e o galego -e máis aqueloutras que reflicten distintas fases temporais ou momentos históricos. É moi simples: sustituide Colbert por Olivares, Xoana de Arco por Isabel a Católica, Khaznadar por Lanzós, e Khaena por Maria Castaña. Veredes como é cuspidiño o que lle acontecía á miña xeración na escola. E tamén á dos meus fillos. Mais hoxe mesmo: esprícaselles quen foi Lanzós na segunda rebelión Irmandiña?. A min non. Aos meus fillos tampouco. Espricábasenos o dos Comuneros de Castilla do s.XVI, e até a revolta dos mouriscos das Alpujarras e mesmo as Germanías. Pero as duas guerras Irmandiñas do s.XV, esa alianza de clases fronte aos magnates feudais, esas duas revolucións galegas tardo-medievais que se adiantaron nun século ás xermánicas do tempo da reforma, ésas non existían na história de España que nos ensinaban. E o máis pavero é que, involuntariamente, acertaban: iso non era história de España, senon história da Galiza: e cómo ían ensinarlles aos colonizados a história do seu povo?. Andaría errado o Memmi. Mais, cántos e cáles "profes" a ensinan hoxe?. E logo Maria Castaña. Eu ouvira xa de neno o requilorio español aquíl de "eso es más viejo que maricastaña", e imaxinaba eu ser unha vella meiga ou máis ben bruxa de cando os reis godos, que nos facían recitar como as "virgo" da letanía do rosario. Aprendérame logo don Xesús Pereira que Maria Castaña fora unha heroína das revoltas populares do s.XIV contra o bispo de Lugo, e anos máis tarde miraríaa nos debuxos de Seoane nos que descubriría outra María lexendaria, a Balteira. Estou a enredarme, mais, apréndenllelo aos nenos de arestora? Ou confúndenas con Juana la Loca, por caso?.
Leo no retrinco que "a maioría dos cativos colonizados vive na rua". E véxome a min mesmo cando neno. Non, eu non fun probe, nen neno labrego. Pero na Compostela da miña infancia xogabamos ás bolas na Rúa do Vilar, os buracos nas xunturas do vello enlousado eran os "guás", e ao frontón con pelotas de estambre nas paredes encaladas do grande vestíbulo das monxas do "Servicio Doméstico" na Rúa Nova, e algúns dos nosos compañeiros de xogos eran nenos dos arrabaldos que andaban pés nus mesmo no inverno, e cáseque ningún diles ía á escola, xa tiñan que traballar ou andar a faceren recados, como tampouco ían o Carmelo e o Roberto, os raparigos de San Paio do Monte meus amigos, cos que eu ía alindar as vacas na aba do monte Pedroso. E era Compostela, non a Terra Chá e moito menos o Courel de Novoneira. E foi antonte, son vivencias miñas, que seica xa vou vello pero inda estou eiquí, non son unha pantasma do século dazanove. No dazanove era algo pior. Ou era o mesmo conto?: "...e n"habendo deprendido en máis escola que a dos nosos probes aldeáns...". É, ben sabedes, Rosalía quen iso escribe verbo dela mesma no prólogo de "Cantares gallegos", no 1863. E é Viqueira, Xoan Vicente Viqueira, o grande pedagogo das Irmandades formado no krausismo, quen escribe estoutro no 1917: "¿Non é absurdo que hoxe nas escolas ruraes e nas máis das vilas falen os mestres aos discípulos en castelán...?. Isto é o mesmo que insinar na Castela en portugués ou en catalán. A máis sinxela pedagoxía dinos que o mestre ha de chegar cas suas palabras ao fondo da ialma do neno. ¿E cómo poderán chegar con verbas extranxeiras e incomprendidas?".
Pois hoxe, ano de des-gracia do 2010, a brigada de demolicións e limpeza étnica empoleirada na Xunta de Galicia ven de eliminar o requisito de saber galego para ser profesor/a no ensino medio público e oficial dunha "comunidade autónoma" que no seu Estatuto declara ao galego idioma co-oficial... e "propio de Galicia". Daquela, quen ousará dicir que son exóticas ou extemporáneas as referencias tunesinas do Memmi no seu retrato da "escola do colonizado"... galego?. Xa sei: si, os bífidos glotófagos da Rediez. E o ágrafo brigadier do ocaso do ensino de oucidente, tamén. "Porca miseria"! -en italián, pesia a aparéncia...

Xosé Manuel Beiras

Galego e perpectiva de futuro

2010-02-21T13:57:00.000-08:00

Conferencia de Francisco Rodríguez: "Galego e perspectivas de futuro" from Fundación Bautista Álvarez on Vimeo.

21 de febreiro. Día da lingua materna

2010-02-21T02:04:00.000-08:00

O abandono da lingua

2009-12-25T15:05:00.000-08:00

O abandono da lingua non é un fenómeno social illado, é a última consecuencia das múltiples accións que conducen á destrucción da autoestima. Último refuxio da desesperación. É o recoñecemento da derrota irreversible. ¿Quen mellor cós universitarios saberán desa verdade? ¿Quen mellor cós universitarios saberá que para emigrar a Madrid, Barcelona, Canarias, Londres, ou Nova Jersey, o galego non é prioritario? Ei-lo miolo do problema.

Ler artigo completo e máis en Crónicas do esborralle dun camiño

Felices Festas

2009-12-25T03:09:00.001-08:00

Contigo partirei

2009-12-25T02:09:00.000-08:00

Cando me asolaga
a soidade e tristeza
soño esperta co máis aló
e fáiseme un nó a garganta.
Doume conta que en realidade non hai luz
nun apousento ao que non lle pega o sol,
se non estás aquí, comigo, xunto a min.
Nas húmidas fiestras da alma
mostro a todo o mundo o meu corazón
ao que soamente ti tes o acceso.
Pero por fin achégase, dentro de min,
a luz da esperanza que sempre
estiven agardando no camiño.
Chegou o momento de partir,
de ir coñecer países que nunca
vin e compartín contigo,
xa por fin serán coñecidos.
Ao teu lado reunireime e partiremos
en navíos cruzando os anchos mares,
os cales se ben, xa non, non...
non representarán ningún obstáculo.
É o momento de dicir adeus.
Cando máis te boto de menos
penso en ti a través do horizonte
e non queda máis que anegarr este baleiro.
Aínda que sei ben que no fondo
estás aquí comigo, acompañándome.
Ti a miña lúa, estás aquí ao meu lado.
O meu sol, estás aquí presente...
comigo, xunto a min, aquí amor.
Pero xa é tempo de deixar todo atrás,
de recobrar os momentos perdidos
que non compartimos xuntos
por fin pronto os reviviremos.
Recobraremos o tempo perdido.
Xuntos comezaremos outra vez
a construír novos e grandes
proxectos, que sei moi ben que
xa non, non.. non existen máis hoxe.
Pero xunto a ti levantarémolos,
contigo emprenderei a marcha.

Aí estarei contigo?

Unha postal diferente

2009-12-23T04:17:00.001-08:00

Zahalí

2009-12-14T22:03:00.000-08:00

A comitiva dos Reis Magos sentíase chegar desde o día antes.
Un tambor insistente e acompasado troaba desde lonxe, e facía tremer as ponlas das árbores, a cada golpe; e de vez en cando soaba un clarín que enchía as auras do vento.
Os habitantes das covas que existían nos montes, cheos de medo, pensando que se acababa o mundo, botáronse ós camiños, para presenciar aquel desfile. Os que eran pastores, despertaron ás súas ovellas, e leváronas fóra dos alboios, pensando en salvalas.
Cando viron a caravana dos Reis, e comprendendo que era pacífica, fixeron o camiño tras eles.
Chegando a noitiña, os Reis vislumbraron o Portal de Belén, a onde se dirixían.
Efectivamente, a estrela que os guiaba detivérase colgando no ceo como un facho que seguía iluminando o camiño ós Reis.
Detívose toda a caravana e detivéronse os sons que a precedían; cesou o tambor e cesou o clarín, e quedou no ámbito un silencio compacto, cheo de ecos que enmudeceran.
Baixaron os Reis dos seus camelos, e camiñaron precedidos polos seus paxes que portaban o don que cada un traía para ofrecer ó Neno.
Antes de entrar no Portal, volvéronse os tres cara á xente que estaba arredor daqueles riscos, preparándose para pasa-la noite.
Os tres fixeron aceno de xunta-las mans, deixando un oco entre elas, e tódolos pastores imitáronos. De súpeto comenzou a prenderse nas mans de todos eles unha luz, que sen ter lume, nin pabío que a sustentara, alumeaba e quentaba, sen queimar.
A terra encheuse de luz, de cantos de louvanza a aqueles tres Reis, caseque máis Magos que Reis.
Postráronse ós pés do Neno, e poñendo á súa beira aqueles dons que trouxeran desde o apartado Oriente, pregaron ó Neno durante un tempo que a todos lles parecía que non pasaba, como se estivera detido.
¿Que lle estaban a pedir ó Neno? Un deles deixouse oír, na última frase que pronunciaba, e sen querer dici-la en voz alta, púidose entender: «Que haxa paz na nosa terra». Os pastorciños que permanecían ó pé deles, dixeron con toda normalidade: «Amén».
Os estudosos da música, pensaron que era a frase que debían ter os cantos de paz, e puxérona con tanto acerto, que de seguida se esparrexeu por toda a rexión. Toda a xente sabía cantar a letra que os facía felices. Aquel era o desexo de todos os galegos: «Que a nosa terra, sempre, sempre teña paz».
Erguéronse os Reis e falaron con San Xosé, que alí preto estaba apoiado no seu bordón. San Xosé fixo un ademán como de licenza, e pareceu xurdir nel un sorriso socarrón. A Virxe non sacaba os seus olliños dos olliños do Neno, receando que espertara.
Os Reis, xuntos os tres ergueron as súas mans, sinalando o testeiro do pesebre onde se atopaba deitadiño o Neno. Comezaron a move-las con moita présa, facendo trema-los seus dedos, sen articular una soa verba.
Por enriba da testa do Neno, flotando no ar, semellante a unha néboa densa, xurdían e revoloteaban miles e miles de argueiros de ouro, que escintilaban e resplandecían, brincaban, subían, baixaban, como nunha danza interminable.
Ían tomando forma de ramas, ou de círculos, semellaban chuvia de luces, que se encendían e se apagaban continuamente, caseque cegando a vista dos que se atopaban á beira do Portal.
De súpeto, aquela danza detívose, e foise compoñendo unha verba_
¡EMMANUEL!
Os pastores, que aínda mantiñan acendidas as luces nas mans, erguéronse cara ó ceo, mentres clamaban todos a unha: ¡EMMANUEL! ¡EMMANUEL!.
O Rei Baltasar, o de cor negra, notou que á súa beira se atopaba un pastorciño que se amosaba sorprendido por toda aquela mostra de admiración e porque todos repetían con devoción aquela verba: ¡EMMANUEL! ¡EMMANUEL!
Baltasar comprendeu que aquel pastorciño descoñecía o significado, e pousándolle unha man na cabeza, fíxolle sinais para que lle soprase na súa man dereita.
O pastorciño soproulle, e o Rei fixo como que collía o alento cerrando de súpeto o seu puño. De seguida lanzou aquel alento contra o letreiro de EMMANUEL, e xusto debaixo daquela verba sagrada, apareceu outra, escrita tamén en letras de ouro, e tamén suspendida no ar: ¡DEUS CONNOSCO!
O pastorciño dirixiu a súa mirada para aquel Rei Mago, e agarrándolle a súa man, deixando caer unhas bágoas quentes pola emoción, murmuroulle: «Graciñas, Señor Rei Mago. ¡Deus connosco!¡Deus connosco!
Durante centos de anos puidérose apreciar catro ocos no chan, ó fronte do pesebre: eran os sinais que deixaron os xeonllos e as puntas dos zocos daquel pastorciño.
Cantos peregrinos que alí chegaban, honraban aqueles ocos... Pasaban á súa beira, e miraban sorprendidos os puntos que o pastor galego deixara á entrada do portal.
Tamén alí chegou a civilización. E tamén alí valuouse o chan por riba das tradicións. A ambición dos homes fixo valer máis o diñeiro, e por riba daqueles catro ocos no chan, privou o cemento.
Camiños, casas, pisos, todo valía para botar cemento por riba. E o cemento chegou a tapar os ocos do pastorciño. Os constructores xa non coñecían a tradición, nin lle ían facer moito caso. As autoridades, pensando no diñeiro, tampouco andaron con remilgos, e miraron para outro lado cando o cemento tapou aqueles buracos.
Os compañeiros chamábano «Zagal de Galicia», pero co tempo foron resumindo a verba, e adaptárona á lingua xudía, en quedoulle o nome de «Zahalí».
Ata os anxos, cando traían comida para o Neno, deixaban sempre. ó pé do pastorciño, un anaco de xantar para el.
O nome deste pastorciño xamais apareceu nos libros sagrados, e todos os que coñecen esta historia, din que, de ser así, estaría hoxe entre os santos do Ceo, e poderíase rezarlle algunha oración. Penso que foi o seu desexo non aparecer en ningures, e así foi a súa vida. Marchou de Galicia por atopar un cacho de pan que levar á boca, e atopou o Ceo.

Principios do novo decreto do Galego

2009-11-28T03:56:00.000-08:00

Principios do Novo Decreto do Galego

Falemos Galego

2009-11-27T21:44:00.000-08:00

Electrocucion

2009-11-27T21:29:00.000-08:00

2009-11-27T21:24:00.000-08:00

Xadrez en Campolongo

2009-11-27T21:00:00.000-08:00